Efnahags- og þróunarmarkmið
Hagsæld og lífsgæði
Á marga vegu eru lífskjör góð á Íslandi. Efnahagslegar framfarir á síðustu öld voru miklar sem sjá má af því að landsframleiðsla jókst á árunum 1945-2009 um 450% á mann. Þessi árangur er eftirtektarverður og hagvöxtur var meiri hér á landi frá stríðslokum en í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. Þessa þróun má rekja til margra þátta. Alla jafna gildir að þjóðir sem iðnvæddust seint geta við rétt skilyrði náð hinum iðnvæddari nokkuð hratt. Góður gangur í efnahagslífi fyrri aldar er þó ekki ávísun á hagvöxt á nýrri öld.
Hagvöxtur er ekki ávísun á hamingju. Rannsóknir gefa vísbendingu um að þjóðartekjur og hamingja þjóða fari ekki nema að litlu leyti saman. Til dæmis ef aukning þjóðartekna er á kostnað hnignunar umhverfis og auðlinda, eða aukinnar misskiptingar í þjóðfélaginu þá getur slík aukning í reynd leitt til minnkunar velsældar. Það er því mikilvægt að bregða upp fleiri mælikvörðum á velsæld en hagvextinum einum saman. Margvíslegir mælikvarðar eru til sem beitt er til mælinga á velsæld þjóða svo sem framfarastuðullinn (Genuine Progress Indicator, GPI) og þróunarstuðull Sameinuðu þjóðanna (Human Development Index, HDI) Með þróunarstuðlinum er velsæld þjóða mæld út frá landsframleiðslu á mann, menntunarstigi og langlífi. Við getum líka kallað þetta lífsgæðabókhald þjóðanna. Hæsta stig mælikvarðans er einn og lægsta núll. Norðurlöndin hafa raðað sér í efstu sæti þess lista árum saman. Ísland var í þriðja sæti 2008 með töluna 0.969 en féll niður í 17. sæti með 0,869 fyrir árið 2009. Árið 1980 var Ísland með töluna 0.886. Framfarastuðullinn tekur ýmislegt til greina t.d. misskiptingu tekna, kostnað vegna umhverfisspjalla og ósjálfbæra nýtingu auðlinda og leiðréttir hagvaxtarmælingar með tilliti til þessara þátta auk margra annarra. Ef þjóðarframleiðsla er ekki sjálfbær er vöxtur framfarastuðulsins lægri en vöxtur þjóðarframleiðslu.
Þrátt fyrir góðan hagvöxt til lengri tíma litið hefur skort á efnahagslegan stöðugleika á Íslandi og hagsveiflur hafa verið meiri en í öðrum löndum. Skortur á stefnufestu um áratuga skeið leiddu til langtum hærri verðbólgu en annars staðar, með tilheyrandi kostnaði, skakkaföllum og óvissu um verðmæti. Áætluð landsframleiðsla á mann er svipuð árið 2010 og hún var árin 2003-2004. Á tímabilinu þar á milli urðu hins vegar miklar sveiflur, fyrst uppsveifla fram til 2007 og síðan niðursveifla og hrun árin 2008-2010. Uppsveiflan reyndist bóla sem sprakk. Þetta var þjóðinni dýrkeypt lexía um mikilvægi efnahagslegs stöðugleika og sjálfbærs vaxtar.
Eitt stærsta verkefnið sem þjóðin stendur frammi fyrir nú er að forgangsraða upp á nýtt og setja sér skynsamlegan ramma til að tryggja í senn efnahagslegan stöðuleika og hagvöxt. Til þess þarf þjóðin að temja sér að hugsa fram í tímann í efnahags- og fjármálum. Skýr markmið og skýra stefnu þarf að setja í fjármálum hins opinbera og peningamálum. Ekki liggur síður mikið við að búa þannig um hnútana að markmiðunum verði fylgt eftir. Skýr framtíðarsýn, trúverðugur rammi fyrir efnahagsstjórn og sameiginleg langtímaáætlanagerð eru grundvallarforsendur fyrir samkomulagi og friði á vinnumarkaði. Aðilar vinnumarkaðar, önnur hagsmunasamtök og stjórnvöld þurfa því að leggjast á eitt í þessum efnum.
Efnahags og þróunarmarkmið þurfa að verða að vera skýr, auðmælanleg og skiljanleg. Jafnframt er gagnlegt að setja þau í samhengi við árangur annarra þjóða.
Efnahags- og þróunarmarkmiðin eru:
- Að opinberar skuldir verði ekki hærri en 60% af landsframleiðslu árið 2020.
- Að verðbólga árið 2020 verði ekki yfir verðbólgumarkmiði Seðlabanka Íslands, þ.e. nú ekki hærri en 2,5%.
- Vextir (langtímavextir) verði árið 2020 ekki hærri en tvö prósentustig umfram vexti í þeim þremur ríkjum ESB þar sem vextir eru lægstir.
- Að Ísland verði meðal fimm efstu þjóða á kvarða þróunarstuðuls Sameinuðu þjóðanna (HDI).
- Að vöxtur framfarastuðulsins (GPI) haldist ætíð sá hinn sami og vöxtur þjóðarframleiðslu.
Ísland 2020 er grunnur að stefnumótun og áætlunargerð íslenska ríkisins á einstökum sviðum næstu árin. Eftirfylgni með þeim 20 mælikvörðum sem hér hafa verið tilgreindir í þessum kafla um efnahags- og þróunarmarkmið og í kaflanum hér á undan um samfélagsmarkmið gefa vísbendingar um hvernig gengur að færa Ísland áfram á braut velferðar, þekkingar og sjálfbærrar þróunar. Forsætisráðuneytið ber ábyrgð á eftirfylgni Íslands 2020 gagnvart öðrum ráðuneytum og fylgir því eftir að unnið sé að þeim stefnum, áætlunum, verkefnum og aðgerðum sem fram koma hér á eftir. Árlega mun forsætisráðuneytið greina frá stöðu allra tuttugu markmiðanna.
Sjá einnig:
Sækja skjalið Ísland 2020 – sókn fyrir atvinnulíf og samfélag
