5 - Mannfjöldi og fólksflutningar

Fólksfjöldaþróun í heiminum er mótsagnakennd. Í hátekjulöndum stendur íbúatalan í stað, en fólki fjölgar í þróunarlöndum. Erfitt er að segja til um hversu lengi svo muni standa þar sem hvorki verður spáð fyrir um fæðingar né fólksflutninga með neinni vissu. Í þeim þróunarlöndum sem verst hafa orðið úti í alnæmisfaraldrinum er útlitið svart, bæði varðandi mannfjölda og aðra þjóðfélagsþróun.

Frá evrópskum og norrænum sjónarhóli virðist augljóst að öldruðum fjölgi hratt. Þetta vekur nýtt viðhorf til eldri borgara og hlutverks þeirra, en herðir jafnframt á kröfum um aukna hjúkrun og meiri umönnun. Þessi framtíðarsýn getur að vissu leyti breyst þar sem innflytjendur frá löndum utan Norðurlanda eru ungir.

Á Norðurlöndum og í Evrópu mun fjölgun aldraðra krefjast æ fleira hjúkrunarfólks. Þess vegna er þörf fyrir samræmdar aðgerðir til að fjölga starfsfólki í umönnunargreinum. Svipaðar aðgerðir til að fá aukið vinnuafl erlendis frá geta einnig orðið nauðsynlegar í tilteknum lykilgreinum, svo sem upplýsingatækni. Það á við um Norðurlönd eins og öll lönd önnur að því fleiri menntaða innflytjendur sem þau geta laðað til sín, því meiri verða efnahagslegar og þjóðfélagslegar framfarir.

Frá þjóðhagslegu sjónarmiði skiptir framfærslubyrðin meginmáli. Fólksfjöldaþróun hefur ekki einungis áhrif á hana, heldur einnig þættir eins og verkaskipting heimila og vinnumarkaðar, lengd skólagöngu, ellilífeyrisaldur og uppbygging almannatrygginga og opinberrar þjónustu ásamt heildarútfærslu tryggingakerfisins. Í þessu samhengi hefur virk þátttaka eldri borgara á vinnumarkaði úrslitaáhrif.

Aukinn flutningur fólks til borga veldur nýjum vanda ásamt þeim breytingum á búsetu sem gætir alls staðar á Norðurlöndum. Þjóðirnar ættu þess vegna að efla samstarf sín á milli og jafnframt að læra hver af reynslu hinna í byggðamálum.

Einnig má gera ráð fyrir því að hnattvæðing í efnahagsmálum, þar sem viðskipta, þjónustu og fjármálatengsl verða stöðugt nánari milli landa, hafi í för með sér frekari fólksflutninga til Norðurlanda. Það er vonin um betri lífskjör og bjartari framtíð, flótti undan ofsóknum, ógn og fátækt, stríði eða átökum, sem knýr fólk til að flytjast til annarra landa.

Þjóðaréttur skuldbindur ríkin til að virða ýmis grundvallarréttindi hvers einstaklings, til dæmis réttinn til sanngjarnrar athugunar á umsókn um hæli. Það eru ekki lengur mörg ríki sem hefta flutning þegna sinna af landi brott með stjórnvaldsaðgerðum.

Erfitt er að spá fyrir um fólksflutninga í framtíðinni þar sem þeir velta á almennri þróun víðs vegar um heiminn. Aðildarríki Evrópusambandsins verða auk þess háð sameiginlegri afstöðu samtakanna, meðal annars vegna Schengensamkomulagsins og ákvarðana sem því eru bundnar.

Aðildarríki Evrópusambandsins verða einnig háð sameiginlegri flóttamanna og innflytjendastefnu sem sambandið er nú að vinna að. Augljóst er þess vegna að norrænu ríkin þurfa að skilgreina sameiginlega mannfjöldaþróun og fólksstrauma. Jafnframt gefur Schengensamkomulagið tilefni til þess að norræn sjónarmið í þessu efni verði samræmd.

Stefna og aðgerðir
Norðurlönd standa vel að vígi innan Evrópu vegna þess hversu vegabréfsskylda var snemma afnumin þar og samkomulag gert um almannatryggingar og frjálsan vinnumarkað. Til að halda þessari stöðu og treysta hana frekar ættu Norðurlandaþjóðir að

• fella niður þær hindranir sem enn eru í vegi fyrir óheftum fólksflutningum innan Norðurlanda,
• gera þá sem ekki eru norrænir þegnar, en búsettir á Norðurlöndum, jafna norrænum ríkisborgurum innan rammans um norræna samvinnu,
• vinna saman að því að kortleggja fólksflutninga í þéttbýli og viðhorf fólks til búsetusvæðis,
• koma upp sameiginlegum norrænum vettvangi fyrir mannfjölda og fólksflutningaspár.