Stöðuskýrsla 1998 - Þróunarverkefni um íslenska upplýsingasamfélagið
Framkvæmd stefnu ríkisstjórnar Íslands um upplýsingasamfélagið - Stöðuskýrsla 1998
Ríkisstjórnin ákvað í maí 1997 að setja á stofn fimm ára þróunarverkefni til þess að fylgja eftir stefnumótun sinni um íslenska upplýsingasamfélagið og koma stefnunni í framkvæmd. Ákveðið var að forsætisráðuneyti færi með yfirstjórn verkefnisins og bæri ábyrgð á verkaskiptingu og samræmingu á störfum einstakra ráðuneyta, mati á árangri og heildarendurskoðun stefnunnar.
Forsætisráðherra skipaði, í september 1997, verkefnisstjórn um upplýsingasamfélagið skv. tilnefningum fjármálaráðuneytis-, menntamálaráðuneytis, samgönguráðuneytis og iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis. Jafnframt var ráðinn sérstakur verkefnisstjóri sem er starfsmaður forsætisráðuneytis og formaður verkefnisstjórnarinnar. Verkefnisstjórnina skipa: Guðbjörg Sigurðardóttir, formaður (forsætisráðuneyti), Ármann Kr. Ólafsson (samgönguráðuneyti), Jóhann Gunnarsson (fjármálaráðuneyti), Pétur Ásgeirsson (menntamálaráðuneyti) og Sveinn Þorgrímsson (iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti).
Stefna ríkisstjórnarinnar er metnaðarfull og varðar allt samfélagið. Framkvæmd og árangur byggist á víðtæku samráði við aðila innan stjórnsýslunnar sem utan. Því hefur verið lögð áhersla á að koma á formlegu og óformlegu samráði við fjölmarga aðila sem gegna lykilhlutverki í þróun upplýsingasamfélagsins. Hér á eftir er sagt frá nokkrum hópum sem vinna að framkvæmd stefnunnar og dregin upp mynd af því hvernig þeir tengjast innbyrðis. Þessir hópar eru: verkefnisstjórn um upplýsingasamfélagið; RUT-nefnd; samráðshópur ráðuneyta og Alþingis; samráðshópur sveitarfélaga, atvinnulífs, launþega o.fl.; faghópar ráðuneyta; nefnd um stjórnarráðsvef; málaskrárnefnd.
1.1 Verkefnisstjórn um upplýsingasamfélagið
Verkefnisstjórnin er ráðgefandi fyrir forsætisráðuneyti og stýrir fyrir þess hönd víðtæku samráði ráðuneyta, sveitarfélaga, fulltrúa atvinnurekenda, launþega o.fl. um málefni upplýsingasamfélagsins.
Verkefnisstjórn fjallar um framkvæmd verkefna sem krefjast samræmingar milli ráðuneyta eða varða samfélagið í heild. Verkefnisstjórn ber ábyrgð á reglulegri heildarendurskoðun stefnunnar og metur árlega þann árangur sem náðst hefur.
Helstu verkefni verkefnisstjórnar eru eftirfarandi:· að fylgja eftir þeirri heildarstefnumótun sem fram hefur farið á vegum ríkisstjórnarinnar um málefni upplýsingasamfélagsins og vinna að reglubundinni endurskoðun hennar,
- · að stuðla að því að íslensk stjórnvöld, atvinnulíf og almenningur hagnýti sér kosti sem leiða af örri framþróun á sviði upplýsinga- og fjarskiptatækni,
- · að vera vettvangur fyrir og leiða samstarf ráðuneytanna á sviði upplýsinga- og fjarskiptatækni,
- · að leita eftir samstarfi við aðila utan ríkiskerfisins, einkum sveitarfélög, fyrirtæki og félagasamtök, um málefni upplýsingasamfélagsins,
- · að fylgja eftir sérstökum áherslum ríkisstjórnar á þessu sviði,
- · að vera ráðgefandi fyrir ríkisstjórn um fjárveitingar til þessara mála og
- · annast f.h. íslenskra stjórnvalda þátttöku í fimm ára samstarfsverkefni Evrópuríkja um framkvæmd stefnu í málefnum upplýsingasamfélagsins.
Frá stofnun verkefnisstjórnarinnar (október 1997) hefur heildarskipulag verkefnisins, umfangsmikil upplýsingamiðlun og undirbúningur fjárlagatillagna sett svip sinn á starf hennar. Hér á eftir er tæpt á nokkrum verkefnum:
Fjármögnun nýrra verkefna
Eitt stærsta verkefni verkefnisstjórnarinnar hefur verið að gera tillögur til ríkisstjórnar um fjármögnun nýrra verkefna sem falla að stefnu ríkisstjórnarinnar um upplýsingasamfélagið. Í fjárlögum fyrir árið 1999 er gert ráð fyrir ríflega 300 milljónum króna til þessara verkefna. Þar af eru 150 milljónir króna nýtt fé og um 150 milljónir króna mótframlög frá ráðuneytum eða stofnunum. Langstærsti hluti verkefnanna er á sviði menntamála. Að tillögugerð var unnið í nánu samstarfi við ráðuneytin sem settu fram óskir sínar um ný verkefni.
Þar að auki er í fjárlögum 1999 sérstök viðbótarfjárveiting til fjarkennslumála og er hún um 60 milljónir króna.
Einnig hefur verið hleypt af stokkunum nýrri markáætlun um rannsóknir og þróunarstarf í upplýsingatækni og umhverfismálum. Á 5 ára tímabili er þar áætlað að veita um 352 milljónum til upplýsingatækniverkefna þar af um 70 milljónum á árinu 1999.
Ráðgjöf
Verkefnisstjórn hefur veitt ýmsum aðilum innan og utan stjórnsýslunnar ráðgjöf og stuðlað að skipun nefnda og vinnuhópa um málefni upplýsingasamfélagsins (sjá nefndalista ráðuneytanna í kafla 3). Sem dæmi má nefna tillögur um skipun 2000-nefndar, nefndar um aðgengi að lagagögnum, nefndar um aðgengi að gagnabönkum og nefndar um samræmt bókasafnskerfi fyrir öll bókasöfn.
Erlend samskipti
Verkefnisstjórn hefur tekið þátt í undirbúningi stofnunar norrænnar ráðherranefndar og embættismannanefndar um upplýsingatækni og undirbúið verkefni nefndanna á árinu 1999, því þá hefur Ísland forystu í þessum nefndum.
Verkefnisstjórn hefur tekið þátt í norrænum fundum um upplýsingatæknimál, m.a. ráðherrafundi í mars 1998 um málefni upplýsingasamfélagsins þar sem stefnan um íslenska upplýsingasamfélagið og framkvæmd hennar var kynnt.
Einnig hefur verkefnisstjórn tekið þátt í mikilvægu samstarfi OECD-ríkja um rafræn viðskipti. Sóttir voru vinnufundir og ráðherrafundur um rafræn viðskipti í október 1998.
Upplýsingaöflun og upplýsingamiðlun
Upplýsingaöflun, miðlun og umfjöllun um notkun upplýsinga- og fjarskiptatækni á hinum ýmsu sviðum samfélagsins er mikilvægur þáttur í starfi verkefnisstjórnarinnar. Verkefnisstjórn hefur látið gera kannanir á tölvueign, Internetnotkun o.fl. og miðlað þeim upplýsingum til fjölmiðla og fleiri. Íslenska upplýsingasamfélagið, stefna ríkisstjórnar og framkvæmd hennar á ólíkum sviðum hafa verið kynnt á fjölmörgum samráðsfundum og ráðstefnum. Við slík tækifæri hafa komið fram áhersluatriði mismunandi fag- eða samfélagshópa sem verkefnisstjórn tekur tillit til við framkvæmd og endurskoðun stefnunnar. Verkefnisstjórnin hefur staðið að tveimur ráðstefnum í samvinnu við RUT-nefnd, Skýrslutæknifélag Íslands og Ríkiskaup. Ráðstefna um framkvæmd stefnu ríkisstjórnarinnar var haldin í maí 1998 og ráðstefna um 2000-vandamálið í tölvukerfum í mars 1998.
Hvatning til náms og þátttöku í upplýsingasamfélaginu
Mikill skortur er á tölvumenntuðu fólki á vinnumarkaði og fyrirsjáanlegt er að slíkur skortur verði viðvarandi ef ekkert er að gert. Verkefnisstjórn lét útbúa bækling sem m.a. var dreift til nemenda á námskynningu í H.Í. í mars 1998. Markmið þess bæklings er að hvetja konur og karla á öllum aldri til að afla sér þekkingar á sviði upplýsingatækni. Fjallað er um margbreytileika þeirra starfa sem bjóðast þeim sem leggja upplýsingatæknina fyrir sig og mikilvægi þess að allir tileinki sér þá færni sem þarf til að geta notað tæknina, hvaða atvinnu sem þeir kjósa að stunda.
2000-vandinn
Að mati sérfræðinga er hætta á því að tölvukerfi og ýmis tæknibúnaður fari ekki rétt með ártalið 2000. Það getur orðið til þess að starfsemi fyrirtækja raskist og opinberir aðilar geti ekki innt af hendi lögbundna og nauðsynlega þjónustu. Að frumkvæði verkefnisstjórnar var skipuð nefnd sem hefur það hlutverk að vara viðeigandi aðila við, upplýsa um og benda á hvernig standa beri að lausn þeirra vandamála sem tengjast ártalinu 2000 í upplýsingakerfum og tækjabúnaði.
Endurskoðun og nánari útfærsla stefnunnar
Þróun á sviði upplýsinga- og fjarskiptatækni er hröð og gerir kröfu til þess að stefnan sé í stöðugri endurskoðun. Hafin er vinna við að endurskoða og útfæra frekar stefnu ríkisstjórnarinnar um upplýsingasamfélagið frá 1996. Verkefnisstjórn ásamt samráðshópi ráðuneyta og Alþingis; og Samráðshópi sveitarfélaga, atvinnulífs o.fl. kemur að þeirri vinnu.
1.2 RUT-nefnd
Með verkefnisstjórn starfar ráðgjafanefnd sérfræðinga á sviði
upplýsingatækni. Í samráði við fjármálaráðuneyti var ákveðið að RUT-nefnd, sem um árabil hefur starfað á vegum fjármálaráðuneytis, tæki að sér ráðgjafarhlutverk fyrir verkefnisstjórn. Í apríl 1998 gaf RUT-nefndin út nýja innkaupahandbók um upplýsingatækni sem er aukin og endurbætt frá fyrri útgáfu. Efni bókarinnar er einnig aðgengilegt á vefnum (http://fjarmalaraduneyti.is/fraedsluefni/eldra-efni/nr/1145 ) þar sem því verður haldið við. Af öðrum verkefnum sem nefndin hefur unnið að má nefna mótun tillagna um notkun tölvupósts í opinberum stofnunum (http://fjarmalaraduneyti.is/utgefid-efni/utgafa/nr/636 ), samvinnuverkefni vegna ártalsins 2000 og undirbúningur námskeiðs um hvernig standa skuli að kaupum á tölvubúnaði. Námskeiðið verður haldið í byrjun árs 1999 og er liður í því að framfylgja útboðsstefnunni.
1.3 Samráðshópur ráðuneyta og Alþingis
Samráðshópur ráðuneyta og Alþingis er vettvangur samstarfs þessara aðila á sviði upplýsinga- og fjarskiptatækni og er skipaður fulltrúum allra ráðuneyta ásamt fulltrúa Alþingis. Þessi samráðshópur vinnur með verkefnisstjórninni að því að koma stefnu ríkisstjórnarinnar í framkvæmd og fjallar um verkefni sem krefjast samræmingar milli ráðuneyta og Alþingis. Þau verkefni sem hópurinn hefur fengist við eru fjölbreytileg og varða m.a. stjórnarráðsvefinn, málaskrá ráðuneyta og samræmingu tillagna ráðuneyta vegna fjárlagagerðar. Samráðshópurinn vann að þessari greinargerð og er nú að endurskoða og útfæra stefnuna frá 1996.
1.4 Samráðshópur sveitarfélaga, atvinnulífs, launþega o.fl.
Verkefnisstjórn hefur verið í tengslum við fjölmarga aðila utan stjórnsýslunnar til að tryggja að víðtækt samráð verði um framkvæmd stefnunnar. Starfandi er samráðshópur sem í eiga sæti fulltrúar eftirtalinna aðila: Alþingis, Alþýðusambands Íslands, BSRB, BHM, Félags tölvunarfræðinga, Morgunblaðsins, Neytendasamtakanna, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Samtaka iðnaðarins, Samtaka íslenskra hugbúnaðarfyrirtækja, Samtaka íslenskra tölvu- og fjarskiptanotenda, Skýrslutæknifélags Íslands, Verslunarráðs, Vinnuveitendasambandsins og Verkefnisstjórnar um upplýsingasamfélagið. Samráðshópurinn tekur nú þátt í vinnu við að endurskoða og útfæra stefnuna frá 1996.
1.5 Faghópar ráðuneyta
Verkefnastjórn hefur beitt sér fyrir því að föstum farvegi verði komið upp innan hvers ráðuneytis fyrir þróun upplýsingasamfélagsins. Slíkur farvegur er nauðsynlegur til þess að tryggja að stefna ríkisstjórnarinnar verði útfærð á vettvangi hvers ráðuneytis, endurskoðun hennar verði reglubundin og henni verði fylgt eftir á framkvæmdastig. Innan flestra ráðuneyta eru nú starfandi faghópar sem hafa eftirfarandi verksvið:
· Útfærsla stefnu ríkisstjórnar um upplýsingasamfélagið
· Gerð framkvæmdaáætlana fyrir verkefni á sviði upplýsingatækni
· Tillögugerð vegna fjárlagavinnu
· Faglegt eftirlit með framkvæmd stefnunnar
· Samráð við hagsmunaaðila
Faghópar ráðuneyta gerðu tillögur um ný verkefni sem falla að stefnunni um upplýsingasamfélagið í fjárlagagerð fyrir árið 1999. Nú vinna faghópar að því að útfæra stefnu ríkisstjórnar á vettvangi hvers ráðuneytis. Menntamálaráðuneyti og heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti hafa þegar mótað og gefið út stefnu í upplýsingamálum.
1.6 Nefnd um stjórnarráðsvef
Nefndin sér um að samræma uppbyggingu og þróun stjórnarráðsvefsins. Hún er skipuð fulltrúum allra ráðuneyta og innan hennar starfar ritstjórn sem hefur m.a. unnið að gerð leiðbeiningarrits um stjórnarráðsvefinn. Endurskoðun á efnisflokkun og útliti vefsins er nýlokið og var niðurstaðan birt í ofangreindu riti sem gefið var út í lok árs 1998.
1.7 Málaskrárnefnd
Nefndin sér um þróun málaskrár ráðuneyta sem er hugbúnaðarkerfi fyrir starfsemi ráðuneyta. Nefndin hefur starfað um árabil og er skipuð fulltrúum nokkurra ráðuneyta. Stöðugt er unnið að endurbótum á kerfinu.