20/20 Sóknaráætlun Íslands

Forsaga verkefnisins

Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstrihreyfingarinnar græns framboðs er eftirfarandi yfirlýsing:

Ríkisstjórnin mun efna til víðtæks samráðs undir forystu forsætisráðuneytisins um sóknaráætlanir fyrir alla landshluta til eflingar atvinnulífs og lífsgæða til framtíðar. Markmiðið er að kalla fram sameiginlega framtíðarsýn og að samþættar verði áætlanir í samgöngumálum, fjarskiptamálum, ferðamálum og byggðaáætlanir auk áætlana um eflingu sveitarstjórnarstigsins og ýmsa vaxtarsamninga og aðra opinbera stefnumótun og framkvæmdaáætlanir sem ætla má að komi til endurskoðunar í kjölfar efnahagshrunsins.

Ennfremur er í samstarfsyfirlýsingunni tekið á atvinnumálum og atvinnuuppbyggingu og undir fyrirsögninni atvinnumál má finna eftirfarandi:

Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að mótuð verði heildstæð atvinnustefna fyrir Ísland, byggð á jafnræði atvinnugreina, jafnrétti kynjanna, heilbrigðum viðskiptaháttum og grænni atvinnuuppbyggingu í samræmi við hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Jafnframt verði hugað að samkeppnishæfi íslensks atvinnulífs í alþjóðlegum samanburði. Stefnan verði útfærð í formlegu samráði stjórnvalda, sveitarfélaga, aðila vinnumarkaðarins, og háskólasamfélagsins.

Með skipunarbréfi forsætisráðherra dagsettu 3.júní 2009 var skipaður stýrihópur yfir verkefnið og Degi B . Eggertssyni varaformanni Samfylkingarinnar falið að gegna formennsku.  Aðrir í stýrihópnum voru Gylfi Magnússon efnahags- og viðskiptaráðherra, Karl Björnsson framkvæmdastjóri samtaka íslenskra sveitarfélaga, Katrín Jakobsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra, Katrín Júlíusdóttir, iðnaðarráðherra, Kristján L. Möller samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, Sigrún Björk Jakobsdóttir bæjarfulltrúi á Akureyri , Svandís Svavarsdóttir umhverfisráðherra og Svafa Grönfeldt rektor Háskólans i Reykjavík.  Verkefnisstjóri var ráðinn Kristinn Tryggvi Gunnarsson stefnumótunarráðgjafi hjá Expectus og tengiliður forsætisráðuneytis við verkefnið var Halldór Árnason skrifstofustjóri. Þátttaka í stýrihópi og öðru starfi á vegum verkefnisins var ekki launuð.

Þrír meginverkþættir

Verkefninu var skipt í þrjá meginverkþætti;  sóknaráætlanir landshluta, framtíðarsýn og samkeppnishæfni.

Í upphafi verkefnisins var leitast við að fá yfirsýn yfir markmið hinna ýmsu áætlana ríkisins. Stofnaður var verkefnishópur um samþættingu áætlana skipaður fulltrúum ú öllum ráðuneytum. Þessi hópur vann tillögur að skiptingu landsins í sóknarsvæði og vann að undirbúningi, skipulagningu og framkvæmd þjóðfunda sem haldnir voru á hverju svæði. 

Vinna við að kalla fram sameiginlega framtíðarsýn hófst með gerð stöðuskýrslu sem Hagfræðistofnun og Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands skrifuðu. Ráðist var í gerð sviðsmynda (e. Scenario Planning) með þátttöku um 150 aðila víðs vegar úr þjóðfélaginu. Verkefnið studdi Þjóðfund Mauraþúfunnar í Laugardalshöll þar sem 1231 þátttakandi af öllu landinu tók þátt í því að draga fram gildi, þemu og framtíðarsýn þjóðarinnar.  Þjóðfundurinn var fyrirmynd þeirra átta þjóðfunda sem haldnir voru á vegum 20/20 Sóknaráætlunar um land allt. Hluti af mótun framtíðarsýnar er að móta atvinnustefnu til framtíðar. Sérstakur verkefnahópur var stofnaður í því skyni, skipaður fulltrúum tilnefndum af aðilum stöðuleikasáttmálans, fulltrúum allra þingflokka og formönnum vísinda- og tækniráðs.

Eitt af meginmarkmiðum 20/20 Sóknaráætlunar er að Ísland skipi sér í hóp 10 samkeppnishæfustu þjóða heimsins árið 2020.  Skipaður var verkefnishópur til að hafa umsjón með greiningu á samkeppnishæfni og tillögugerð um hvaða aðgerðir þarf að grípa til að bæta samkeppnishæfni landsins til lengri tíma litið.

Aðferðarfræði og samráð

Vinnubrögð og verklag 20/20 Sóknaráætlunar voru sótt til þjóðfundarins og gildi hans, heiðarleiki, réttlæti og virðing lögð til grundvallar öllu starfi á vegum verkefnisins. Lýðræðisleg nálgun á verkefnið skipti öllu máli. Hver landshluti, hver ríkisstofnun, hvert sveitarfélag, hver vinnustaður og hver fjölskylda og einstaklingur býr yfir sínum sóknarfærum og markmiðið með sóknaráætlun var að nálgast þessi sóknarfæri, orða þau og samþætta og loks nýta þau til að blása Íslandi vind í seglin til framtíðar. Á vegum verkefnisins var því ráðist í mjög víðtækt samráð og óhætt að segja að vel á annað þúsund manns hafi veitt verkefninu lið á einn eða annan þátt með því að gefa vinnu sína og tíma. Öllu þessu fólki ber að þakka sérstaklega fyrir það.

Samstarfsaðilar um þjóðfundi í landshlutum voru Landshlutasamtök sveitarfélaga. Samtökin báru ábyrgð á umsjón og skipulagningu þjóðfunda hver á sínu svæði ásamt úrvinnslu úr niðurstöðum, samræmingu og gerð sóknaráætlunar fyrir hvert svæði.  Framkvæmd einstakra sóknaráætlana verður á ábyrgð og í umsjón landshlutasamtaka og sveitarfélaga á hverju svæði.  Niðurstöður hafa verið flokkaðar í sex meginþemu sem munu verða leiðarljós við samþættingu opinberra áætlana á næstu misserum. Þannig munu stjórnvöld leitast við að styðja sérstaklega við þau sóknarfæri sem þar eru dregin fram og fjallað er um undir flipanum sóknaráætlanir landshluta.

Við mótun framtíðarsýnar var stuðst við víðtækt samráð. Þjóðfund Mauraþúfunnar sóttu 1231 landsmenn valdir af handahófi úr þjóðskrá, að sviðsmyndagerð komu alls um 150 manns og við mótun atvinnustefnu var haft samráð við hagsmunaaðila.

Við tillögugerð varðandi samkeppnishæfni var víða leitað fanga. Fulltrúar frá World Economic Forum komu hingað til lands og kynntu niðurstöður mælinga sinna á samkeppnishæfni, nemendur í Háskóla Íslands unnu raunhæf verkefni við klasagreiningar og sjö sérfræðingahópar áttu samráð við tugi sérfræðinga hver á sínu sviði.