Stjórnarfrumvörp

• Stjórnarfrumvörp – gátlisti fyrir ráðuneytin (útfyllanlegt eyðublað)

• Leiðbeiningar um efnisyfirlit athugasemda við stjórnarfrumvörp

Í kafla númer II í reglum um starfshætti ríkisstjórnar er fjallað um undirbúning, meðferð og afgreiðslu stjórnarfumvarpa í ríkisstjórn. Kaflinn er birtur hér fyrir neðan.

Undirbúningur, meðferð og afgreiðsla stjórnarfrumvarpa í ríkisstjórn

8. gr. Afgreiðsla ríkisstjórnar

Frumvörp til laga sem ráðherrar hyggjast leggja  fram á Alþingi skulu áður tekin til meðferðar á ríkisstjórnarfundi, sbr. 1. tölul. 6. gr. laga um Stjórnarráð Íslands. Skulu frumvörp undirbúin og frá þeim gengið í samræmi við þessar reglur, sbr. einnig gátlista og leiðbeiningar um efnisyfirlit almennra athugasemda, sem forsætisráðuneytið gefur út, og handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa, sem gefin er út af forsætisráðuneyti að höfðu samráði við skrifstofu Alþingis.

9. gr. Tilefni og nauðsyn lagasetningar

Í almennum athugasemdum við frumvarp sem lagt er fyrir ríkisstjórn skal greina frá tilefni lagasetningar og rökstyðja hvers vegna hún er nauðsynleg.  Þá skal greint frá þeim valkostum sem fyrir hendi hafi verið við útfærslu frumvarps og hvers vegna leið lagasetningar var valin.

Ef frumvarp er ekki á þingmálaskrá ríkisstjórnar skal ráðherra rökstyðja í minnisblaði til ríkisstjórnar hvers vegna frumvarp skuli eigi að síður lagt fram.

10. gr. Stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar

Ef samning frumvarps hefur gefið tilefni til að meta hvort það samrýmist stjórnarskrá eða alþjóðlegum skuldbindingum skal þess getið í almennum athugasemdum.

11. gr. Samráð milli ráðuneyta, við hagsmunaaðila og almenning

Ef frumvarp varðar málefnasvið annars ráðuneytis skal það borið undir viðkomandi ráðuneyti á undirbúningsstigi. Einnig skal kynna frumvarp öðrum ráðuneytum  með hæfilegum fyrirvara fyrir ríkisstjórnarfund ef ætla má að efni þess tengist málefnasviðum þeirra. Þegar um veigamikil mál er að ræða sem ekki er að finna í þingmálaskrá ríkisstjórnar er æskilegt að kynna þau í ríkisstjórn áður en samning frumvarps hefst.

Í almennum athugasemdum við lagafrumvörp skal gera grein fyrir því hverja frumvarp snerti fyrst og fremst, hvernig samráði hafi verið háttað, hvaða sjónarmið komu fram og hvort brugðist hafi verið við þeim, og hvaða áhrif samráðið hafi haft á fyrirliggjandi frumvarp.

12. gr. Almennt mat á áhrifum

Í almennum athugasemdum við frumvörp skal setja fram stutt og almennt mat á áhrifum fyrirhugaðrar lagasetningar. Rekja skal afleiðingar fyrir almannahagsmuni og helstu hagsmunaaðila. Áhrif á stjórnsýslu ríkisins skulu rakin eftir því sem tilefni er til. Rökstyðja skal hvers vegna ávinningurinn af samþykkt frumvarps sé meiri en hugsanleg neikvæð eða íþyngjandi áhrif, þar á meðal með tilliti til þess sértæka mats á áhrifum sem farið hefur fram.

13. gr. Áhrif á fjárhag ríkisins

Umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins um áhrif lagafrumvarps á fjárhag ríkisins skal fylgja því við meðferð ríkisstjórnar. Fyrir viðameiri frumvörp sem horfur eru á að hafi umtalsverð fjárhagsáhrif og geta kallað á talsverða upplýsingaöflun, greiningu og áætlanagerð skal að jafnaði senda frumvarpið til fjármálaráðuneytis með  tveggja vikna fyrirvara fyrir ríkisstjórnarfund. Fyrir veigaminni frumvörp eða frumvörp sem ekki eru talin hafa fjárhagsáhrif nægir yfirleitt vikufrestur. Umsögn fjármálaráðuneytis  skal prentuð sem fylgiskjal með frumvarpi þegar það er lagt fram á Alþingi.

14. gr. Áhrif á fjárhag sveitarfélaga

Þegar fyrirsjáanlegt er að lagafrumvarp muni hafa fjárhagsleg áhrif á sveitarfélög skal fara fram sérstakt mat á slíkum áhrifum, sbr. 129. gr. sveitarstjórnarlaga. Slíkt mat skal lagt fyrir Samband íslenskra sveitarfélaga til umsagnar. Viðkomandi ráðuneyti skal í kostnaðarumsögn, sem fylgi frumvarpi, gera grein fyrir niðurstöðunni og hvort ágreiningur sé við Samband íslenskra sveitarfélaga.  Ráðuneyti sveitarstjórnarmála gefur nánari leiðbeiningar um hvað felast skuli í matinu, um framsetningu kostnaðarumsagnarinnar og tekur saman árlegt yfirlit yfir niðurstöður, sbr. 5. mgr. 129. gr. sveitarstjórnarlaga.   

15. gr. Mat á nauðsyn eftirlitsreglna

Þegar stjórnarfrumvarp felur í sér ákvæði um eftirlit með starfsemi fyrirtækja eða einstaklinga skal fylgja því greinargerð um mat skv. 1.-2. mgr. 3. gr. laga um opinberar eftirlitsreglur. Sú greinargerð skal að lágmarki unnin í samræmi við grunnmat á eftirlitsreglum, sem birt er á vef forsætisráðuneytisins.

16. gr. Önnur sértæk áhrif

Þegar tilefni er til skal meta önnur sértæk áhrif, svo sem áhrif á umhverfið, á sjálfbæra þróun og á fyrirtæki, áhrif á  jafnrétti kynjanna, tiltekna þjóðfélagshópa, stjórnsýslu og samkeppni og möguleika einstaklinga og fyrirtækja til að eiga samskipti þvert á norræn landamæri. Æskilegt er að viðkomandi fagráðuneyti komi að mati á sértækum áhrifum.

17. gr. Frumvörp er varða samninginn um Evrópska efnahagssvæðið

Ef frumvarp felur í sér innleiðingu á EES-gerð  eða heimild til slíkrar innleiðingar skal þess getið í ákvæði næst á undan gildistökuákvæði, enda beri aðrar greinar frumvarpsins það ekki skýrlega með sér. Tekið skal fram í almennum athugasemdum við frumvarpið hvaða leiðir hafi verið færar til innleiðingar á gerðinni og hvers vegna sú leið sem lögð er til í frumvarpinu hafi orðið fyrir valinu. Þá skulu í athugasemdum við frumvarpið koma fram þau efnisatriði sem tilgreind eru í 5. gr. reglna forsætisnefndar Alþingis um þinglega meðferð EES-mála, sbr. 37. gr. laga um þingsköp Alþingis.

Gæta skal að tilkynningarskyldu gagnvart Eftirlitsstofnun EFTA (ESA)  og biðstöðuskyldu íslenska ríkisins varðandi ríkisaðstoð samkvæmt 61. gr. EES-samningsins.

Ennfremur skal gæta að  tilkynningaskyldu gagnvart Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) þar sem það á við, t.d. varðandi tæknilegar reglur um vöru og fjarþjónustu sem geta haft í för með sér óheimilar tæknilegar viðskiptahindranir, sbr. lög um skipti á upplýsingum um tæknilegar reglur um vörur og fjarþjónustu, og  ákvæði er varða frelsi til að veita þjónustu (með eða án staðfestu) á Íslandi, sbr. 1. og 2. gr. reglugerðar  um tilkynningar til Eftirlitsstofnunar EFTA í tengslum við þjónustuviðskipti á innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins.

18. gr. Málfar, íslensk lagahefð

Frumvörp skulu sett fram á skýru og einföldu máli. Texti lagafrumvarpa á að vera á lýtalausu íslensku máli og laus við villur í málfari og stafsetningu, greinarmerkjasetning á að vera skýr og frágangur til fyrirmyndar. Þá skulu frumvörp falla vel að öðrum lögum og vera í samræmi við íslenska lagahefð. Við yfirlestur frumvarpa að þessu leyti skal hafa samstarf við Skjaladeild Alþingis.

19. gr. Umsögn forsætisráðuneytis

Stjórnarfrumvörp, önnur en frumvarp til fjárlaga, fjáraukalaga og lokafjárlaga, skulu send forsætisráðuneytinu ásamt útfylltum gátlista,  sem forsætisráðuneytið gefur út, í síðasta lagi viku fyrir ríkisstjórnarfund.

Áður en stjórnarfrumvarp verður tekið til meðferðar í ríkisstjórn skal liggja fyrir umsögn skrifstofu löggjafarmála í forsætisráðuneytinu um það hvort frumvarpið hafi verið unnið í samræmi við reglur þessar. Forsætisráðherra getur veitt undanþágu frá þessu ákvæði ef brýna nauðsyn ber til.

20. gr. Samþykki þingflokka

Samþykki ríkisstjórnar fyrir framlagningu stjórnarfrumvarps, annarra en frumvarps til fjárlaga, fjáraukalaga og lokafjárlaga, er að jafnaði skilyrt samþykki þingflokka sem  eiga aðild að ríkisstjórn, nema ríkisstjórnin ákveði annað. Þingflokkar stjórnarflokkanna tilkynna viðkomandi ráðherra eða fulltrúa hans skriflega um afgreiðslu sína með afriti til ritara ríkisstjórnarinnar. Ritari heldur skrá yfir tillögur ráðherra um þingmál ríkisstjórnarinnar og afdrif þeirra í þingflokkum hennar.