Um vefinn

Sögulegt yfirlit

Forsagan

Veraldarvefurinn, sem Tim Berners-Lee fann upp og átti í upphafi að verða eins konar málaskrárkerfi fyrir öreindarannsóknastofnun Evrópu, CERN, hefur breiðst út um heiminn með ótrúlegum hraða. Tæpast verður sagt að hann hafi verið þekktur, jafnvel í hópi tölvufólks, fyrr um mitt ár 1994. Snemma árs 1995 var það þó þegar orðið ljóst mörgum sem að upplýsingatækni störfuðu í ráðuneytunum að veraldarvefurinn gæti orðið mikilvægt hjálpartæki í þeirri viðleitni að gera stjórnsýsluna hagkvæmari og bæta tengsl við borgarana. Það ár var settur upp vefþjónn við staðarnet ráðuneytanna. Hófu fjármálaráðuneytið og Hagstofa Íslands vefgerð á því kerfi. Um svipað leyti voru settir upp vefir hjá menntamálaráðuneyti, umhverfisráðuneyti og utanríkisráðuneyti. Önnur ráðuneyti sýndu málinu verulegan áhuga þótt ekki yrði af framkvæmdum í bili.

Kallaður var saman til skrafs og ráðagerða hópur um 20 starfsmanna ráðuneytanna, fyrst 10. mars 1995 og síðan 4. apríl sama ár. Á síðari fundinum voru samþykkt tilmæli til ráðuneytisstjóranna um að gengist yrði fyrir þróun sameiginlegs stjórnarráðsvefs með samræmdu útliti og efnisskipan og komið á fót ritstjórn eða samráðshópi ráðuneyta um framkvæmdina.

Á ráðuneytisstjórafundi í mars 1996 var að tillögu forsætisráðuneytisins samþykkt að láta fara fram athugun á hagkvæmni og mögulegu fyrirkomulagi þess að stjórnarráðið starfrækti sérstakan upplýsingavef er gæti veitt almenningi, fyrirtækjum og erlendum aðilum aðgengilegar upplýsingar um starfsemi og stjórnsýslu ríkisins á hverjum tíma.

Hagsýslu ríkisins var falið að vinna þessa úttekt og skilaði hún skýrslu um málið í júní 1996. Í beinu framhaldi af því tók forsætisráðuneytið frumkvæði að samvinnu ráðuneytanna um vefinn. Með símbréfi 7. nóvember 1996 var óskað eftir tilnefningu fulltrúa í samráðshóp, er hefði það hlutverk að stýra þróun á stjórnarráðsvef með samræmdu útliti og efnistökum. Kom hópurinn fyrst saman til fundar hinn 12. nóvember 1996.

Um þessar mundir var að koma á markað vefhugbúnaður byggður á hópvinnukerfinu Lotus Notes. Þar sem flest ráðuneytin höfðu þá þegar tekið í notkun málaskrárkerfi byggt á þeim sama grunni, eða stefndu að því að taka það í notkun, var ákveðið að byggja vefinn jafnframt á Notes-kerfinu. Aflað var tilboða í vefhönnun og samræma sjónarmið ráðuneytanna. Gengið var til samstarfs við Íslensku Internetþjónustuna og Hugvit hf. Hefur stjórnarráðsvefurinn síðan verið þróaður í því umhverfi, sem gengið hefur undir ýmsum nöfnum, Interpro, WebPagePro og nú síðast GoProWeb. Fyrstu vefirnir með hinu nýja útliti birtust síðla árs 1997.

Verkefnisstjórn um upplýsingasamfélagið, er skipuð var í september 1997, lét sér frá upphafi mjög annt um stjórnarráðsvefinn. Á fundi samráðshópsins 14. nóvember það ár var borin upp og samþykkt tillaga verkefnisstjórnarinnar undir yfirskriftinni "Áfangar í uppbyggingu stjórnarráðsvefsins" þar sem meðal annars var lögð áhersla á þýðingarmikið hlutverk vefsins í tengslum við framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar um upplýsingasamfélagið.

Samráðshópur ráðuneytanna og ritstjórn

Stjórnarráð Íslands - forsíða 1996Vefur stjórnarráðsins er eins og aðrir vefir lifandi þróunarverkefni sem krefst stöðugs viðhalds og endurskoðunar. Í lok árs 1996 kom forsætisráðuneytið á fót samráðshópi ráðuneyta um miðlun efnis á veraldarvefnum. Hópurinn var skipaður fulltrúum allra ráðuneyta. Meginverkefni hans var að vinna að samræmdri þróun vefsins og skapa ráðuneytunum vettvang til að skiptast á skoðunum um álitamál, er vefinn snerta.

Í upphafi voru tillögur Hagsýslu ríkisins frá því í júní 1996 lagðar til grundvallar við efnisskipan á vefnum. Þegar nokkur reynsla var komin á vefútgáfu í stjórnarráðinu kom hins vegar í ljós að þróunin hafði ekki alls staðar verið samstíga. Sum ráðuneyti töldu þá efnisskipan sem lögð var til grundvallar ekki svara breyttum kröfum um uppbyggingu vefja sinna. Sú stefna að viðhafa samræmd efnistök og einsleitt útlit í öllum ráðuneytum gat orðið að engu ef svo héldi áfram. Í lok árs 1997 var því orðið brýnt að fram færi heildarendurskoðun á efnisskipan og útliti stjórnarráðsvefsins og eftir atvikum settar formlegar reglur um vefinn og umgengni við hann. Til að skerpa á vinnunni við vefinn var honum snemma árs 1998 skipuð fjögurra manna ritstjórn. Hlutverk hennar var fyrsta kastið að gera tillögur um uppbyggingu vefsins, samræmda efnisskipan og efnisflokka og móta ákveðnar verklagsreglur um umgengni við hann. Þá var ritstjórninni jafnframt ætlað að taka á ágreiningsmálum um hvaðeina sem upp kynni að koma varðandi stjórnarráðsvefinn.

Ritstjórnin gaf síðla árs 1998 út leiðbeiningarit ætlað ráðuneytunum þar sem gerð var grein fyrir endurskoðaðri efnisskipan. Þar voru ennfremur sett fram eftirfarandi markmið um þróun stjórnarráðsvefsins:

  • Árið 1999 verði kominn upp samræmdur vefur fyrir stjórnarráðið með tengingum við allar ríkisstofnanir þannig að á einum stað verði hægt að nálgast allar upplýsingar sem opinberar ríkisstofnanir miðla með þessum hætti.
  • Öll ráðuneyti og ríkisstofnanir verði þá komin með grunnupplýsingar um starfsemi, hlutverk og þjónustu inn á vefinn.
  • Árið 2000 verði öll ráðuneyti farin að veita á rafrænan máta alla þá þjónustu sem hagkvæmt er að veita með þeim hætti.

Nýtt útlit 2001

Þar sem þróun vefsins er ör og upp komu mismunandi þarfir ráðuneyta á útfærslu vefja sinna og skipan valmynda var ákveðið um fyrri hluta árs 2000 að koma á hugmyndasamkeppni um nýtt útlit stjórnarráðsvefs þar sem ráðuneytin hefðu meiri sveigjanleika til að aðlaga vef sinn að sínum þörfum án þess þó að kasta fyrir róða kostum sameiginlegs útlits. Að lokinni hugmyndasamkeppni var ákveðið að ganga til samninga við Íslensku vefstofuna um hönnun nýs vefs. Verkið hófst á haustmánuðum 2000 og stóð fram í mars næsta árs. Vefurinn var síðan formlega opnaður af forsætisráðherra í Þjóðarbókhlöðu 22. mars 2001.

Stjórnarráð Íslands - forsíða í júní 2003Slóðin að sameiginlegri forsíðu stjórnarráðsvefs er stjornarrad.is. Vefurinn er í rauninni safn sjálfstæðra vefja ráðuneytanna. Þeir eru allir samtengdir, eru svipað upp byggðir og hafa sameiginlegt útlit. Frá forsíðu er hægt að nálgast vefi einstakra ráðuneyta svo og ríkisstjórnarsíðu. Einnig má komast beint í ráðuneyti undir nafni ráðuneytis. Á forsíðu flestra ráðuneyta er hægt að nálgast strax það nýjasta sem er að gerast í hverju ráðuneyti fyrir sig og á forsíðu vefsins, stjornarrad.is, eru birtar helstu fréttir frá einstökum ráðuneytum. Með nýju útliti var ráðuneytum gert auðveldara fyrir að móta vefinn að þörfum sinna notenda.

Vefstjóri og vefstjórn

Í ágústmánuði 2000 var ráðið í nýtt starf vefstjóra stjórnarráðsvefsins. Vefstjóra er m.a. ætlað að hafa umsjón með þróun stjórnarráðsvefsins í samráði við ritstjórn sem þá var og síðar vefstjórn, að fylgjast með og innleiða nýjungar í vefmálum og að leiðbeina einstökum ráðuneytum og starfsmönnum þeirra varðandi vefi ráðuneytanna.

Í lok októbermánaðar 2000 lagði forsætisráðherra fram til kynningar fyrir ríkisstjórn minnisblað um rafræna stjórnsýslu. Í minnisblaðinu er m.a. fjallað um vefsíður stjórnarráðsins og greint frá því að ákveðið hafi verið að setja á stofn sérstaka vefstjórn, er leysti af hólmi samráðshóp stjórnarráðsins um málefni stjórnarráðsvefsins svo og ritstjórn. Jafnframt er í minnisblaðinu greint frá því að forsætisráðuneytið hafi ráðið sérstakan starfsmann til að annast málefni stjórnarráðsvefsins og að honum sé ætlað að leiða samstarf ráðuneytanna á þessu sviði og aðstoða eftir mætti þau ráðuneyti, sem styttra eru á veg komin, við að betrumbæta sínar vefsíður.

Samkvæmt minnisblaðinu er gert ráð fyrir að ráðuneytin hafi áfram með sér nána samvinnu um gerð og þróun stjórnarráðsvefsins og að sérstök vefstjórn, þar sem öllum ráðuneytum gefst kostur á að eiga fulltrúa, sinni málefnum tengdum stjórnarráðsvefnum.

Með vefstjórn starfa einnig sérstakir ráðgjafar.

Hlutverk vefstjórnar er m.a. að:

  • móta ákveðnar verklagsreglur um umgengni við vefinn.
  • taka á ágreiningsmálum um hvaðeina sem upp kann að koma varðandi stjórnarráðsvefinn.
  • skilgreina almenn sameiginleg markmið ráðuneytanna er varða stjórnarráðsvefinn .
  • bæta nýtingu upplýsingatækninnar í samskiptum stjórnvalda við þá sem eftir þjónustu þeirra leita.

Markmiðið er að vefur stjórnarráðsins gegni vaxandi hlutverki í samskiptum stjórnavalda við almenning, fyrirtæki og stofnanir, og að hann verði gagnvirkur, þ.e. að þangað sé hægt að sækja ýmisskonar þjónustu og sinna erindrekstri. Vefurinn verður eftir sem áður staðlaður að vissu marki - eða að því marki sem það er til hagræðis fyrir notendur vefsins -, en ráðuneytin munu áfram hafa all frjálsar hendur um efnisval og framsetningu efnis.

Nýtt vefumsjónarkerfi 2004

Í upphafi árs 2004 var tekið upp nýtt vefumsjónarkerfi fyrir vefi ráðuneytanna. Fyrir valinu varð Eplica frá Hugsmiðjunni en það þótti koma best til móts við þarfagreiningu sem unnin hafði verið vorið 2003. Vefsvæðin sem vistuð eru í kerfinu eru yfir 50 og fer ört fjölgandi. Áður hafði WebPagePro vefumsjónarkerfið frá Hugviti þjónað ráðuneytunum frá 1997.

Stjórnarráð Íslands - forsíða í mars 2006

Útlit uppfært 2005

Haustið 2005 var útlit vefja ráðuneytanna uppfært. Byggt var á eldra útliti og það fært til nútímahorfs.

Útlit og vefumsjónarkerfi uppfært 2010

Vorið 2010 var útlit vefja ráðuneytanna uppfært en sem áður var að stórum hluta byggt á fyrra skipulagi. Ný útgáfa af Eplica vefumsjónarkerfinu var jafnhliða tekin í notkun.